ปาฐกถาธรรม
                                        โดย
                                    พระราชนันทมุนี
                         ณ วัดชลประทานรังสฤษฏ์ ปากเกร็ด  นนทบุรี
                                 เรื่อง ทำดีเสียก่อนตาย
                                 วันที่ ๒๙ กันยายน ๒๕๑๗
           ญาติโยมพุทธบริษัททั้งหลาย
             ณ  บัดนี้ถึงเวลาของการปาฐกถาธรรมะ  อันเป็นหลักคำสอนในทางพระพุทธศาสนา
           แล้ว  ขอให้ทุกท่านอยู่ในอาการสงบ  ตั้งอกตั้งใจฟังด้วยดี เพื่อให้ได้ประโยชน์อันเกิด
           จากการฟัง ตามสมควรแก่เวลา.
               ในวันอาทิตย์ได้เห็นโยมมาฟังธรรมกันมาก ๆ จนกระทั่งว่าไม่มีที่นั่งในศาลา ก็ทำ
           ให้รู้สึกอึดอัดใจอยู่บ้างเล็กน้อย     อึดอัดว่าในด้านบริการด้านเก้าอี้ไม่พอแก่ญาติโยม 
           ส่วนด้านธรรมะนั้นบริการกันจนพอ ไม่ลำบาก แต่เก้าอี้ที่นั่งไม่ไหวเพราะศาลาเนื้อที่จำ
           กัด   บริเวณก็ฤดูนี้ฝนตกเฉอะแฉะไม่สะดวก  อีกไม่เท่าใดโรงเรียนที่สร้างก็จะเสร็จ
           เรียบร้อย  บริเวณถมไว้กว้างกว่านี้  นั่งข้างในก็ได้ขางนอกก็ได้สะดวกกว่าโปร่งกว่า 
           แล้วก็เงียบกว่าตรงนี้ เพราะไม่มีรถวิ่งพลุกพล่าน จะได้รับความสะดวกในการฟังมากขึ้น
            การก่อสร้างก็กำลังเร่งอยู่ สิ่งเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นด้วยอะไร แต่เกิดขึ้นด้วยธรรมะอัน
           เป็นหลักคำสอนในทางพระศาสนา    ที่เราได้ปฏิบัติได้เผยแผ่แก่ญาติโยม   อานิสงส์
           ของธรรมะนั้นมีมาก ถ้าเรากระทำอยู่แล้วก็เกิดประโยชน์เรื่อยไป ดีกว่าอย่างอื่น สิ่งอื่น
           นั้นจืดจางง่าย แต่ธรรมะไม่รู้จักจืดจาง ถ้าเป็นอาหารก็เรียกวว่าเป็นอาหารที่กินไม่เบื่อ
            อาหารบางประเภทรับประทานบ่อยก็เบื่อ  แต่บางประเภทไม่เบื่อ นอกจากเวลาร่าง
           กายผิดปกติธรรมะก็เป็นอาหารใจประเภทที่กินไม่เบื่อ ดูหนังสือธรรมะที่เราอ่าน เรื่อง
           หนึ่งอ่านได้หลายครั้งหลายหน แต่ถ้าหนังสือประเภทเริงรมย์นวนิยาย อ่านจบเดียวมันก็
           หมดเรื่อง แล้วก็ไม่อยากอ่านอีก แต่ธรรมะนี่อ่านแล้วอ่านอีกก็ไม่เบื่อ
               ไปที่จังหวัดอ่างทองที่อำเภอวิเศษไชยชาญ  คุณโยมคนหนึ่งบอกว่า  หนังสือเล่มนี้
           ผมอ่าน ๑๕ ครั้งแล้ว คือหนังสือแก่นพุทธศาสนา อ่าน ๑๕ ครั้ง บอกว่าทุกครั้งที่อ่านมีอะ
           ไรใหม่เกิดขึ้นในใจเสมอ อันนี้แสดงว่า อาหารใจหรือธรรมะเป็นสิ่งไม่เบื่อ สำหรับผู้ที่
           รักจะรับประทานอาหารประเภทนั้น ญาติโยมที่มาฟังธรรมนี่ก็เหมือนกัน ไม่เบื่อในการฟัง
            อาตมาก็ไม่เบื่อในการให้ธรรมะแก่ญาติโยมทั้งหลาย เมื่อผู้ให้กับผู้ฟังไม่เบื่อ มันก็ว่ากัน
           เรื่อยไป   อาทิตย์นี้ก็เรียกว่าเป็นอาทิตย์สุดท้ายของการเข้าพรรษา  วันที่  ๒  ก็ออก
           พรรษาแล้ว   แต่ว่าถึงจะออกพรรษาเราก็ไม่ออก  ถ้าจะออกก็ได้เหมือนกัน  แต่ออก
           จากความชั่วไปสู่ความดี  ออกจากผีไปอยู่กับพระ  แต่ถ้าออกจากพระไปอยู่กับผีนี่ไม่ได้
           เรื่องอะไร  เพราะฉะนั้นอะไรทิ่เราทำมาในพรรษาก็ทำเรื่อยไป อาหารใจ่เป็นเรื่อง
           ไม่จบก็ต้องทำเรื่อยๆไป ญาติโยมก็มาฟังกันเรื่อยไปเพราะว่าบางคราวอาจจะมีธุระไป
           ไหนเสียบ้าง  แต่ว่าถึงไปก็ให้พระองค์อื่นแสดงให้ญาติโยมฟัง  ตามปกติก็ไม่ค่อยจะไป
           ไหนในตอนออกพรรษาแล้วก็ดีจะได้พูดธรรมะให้ญาติโยมฟังกันต่อไป
               ญาติโยมที่มาฟังกันอยู่เป็นประจำนั้น ย่อมได้รับประโยชน์จากธรรมะ คืออย่างน้อยๆ
            ก็สบายใจยิ่งโบกในสมัยปัจจุบันนี้ด้วยแล้ว  มีเรื่องกระทบกระเทือนขุ่นข้องหมองใจกัน
           บ่อยๆ   แม้เมวดาก็ยังถูกคนว่าเวลานี้  อ่านหนังสือพิมพ์สยามรัฐ  ว่าหนังสือวารสาร
           ของมหาวิทยาลัยรามคำแหง เขียนกระทบกระเทือนในหลวง เรียกว่า ถ่มน้ำลายรดฟ้า 
           มันก็เปื้อนหน้าตัวเอง   ความจริงในหลวงของเรานั้นทรงมีประโยชน์ต่อชาติบ้านเมือง
           เหลือหลาย ได้ปฏิบัติกิจเพื่อความสุขของประชาชนอย่างเต็มที่ ถ้าพระองค์จะนั่งอยู่ในวัง
           เฉยๆก็ไม่ว่าอะไร แต่ว่าคนสันดานชั่วมันก้หาเรื่องด่าได้ทั้งนั้น ทำดีมันก็ด่า ทำชั่วมันก็ด่า
            พระพุทธเจ้าท่านจึงบอกว่าคนมันก็อย่างนั้น  เราเดินก้มมันก็ว่า เดินแหงนหน้ามันก็ว่า
           ปากปิดมันก็ว่าปากเผยมันก็ว่า  คนสวยมันก็ด่า  คนไม่สวยมันก็ติ  มนุษย์ในโลกมันเป็น
           อย่างนั้น เม้พระพุทธปฏิมาก็ยังราคิน มนุษย์เดินดินหรือจะสิ้นคนนินทา เขาว่าเป็นกลอน
           ไว้อย่างนี้   แต่ว่าคนที่ไปว่าบุคคลที่ไม่ควรว่า  แสดงว่าจิตใจต่ำเต็มที  พระพุทธเจ้า
           ท่านตรัสว่า  "พาลา  นปฺปสํสนฺติ  ทานํ" คนพาลไม่เคยสรรเสริญการให้ ถ้ามัการให้
           การแจกที่ใด  คนพาลหมั่นไส้ มันไม่ยินดีปรีดาในการให้ คนพาลไม่ยินดีในการทำดีของ
           ใครๆ  เพราะนิสัยมันต่ำนั่นเอง  ไม่ใช่เรื่องอะไร  อ่านแล้วก็สงสารคนเขียน ไม่ได้
           สงสราในหลวงดอก  เพราะว่า  ฝุ่นนั้นไม่ได้ทำความเสียหายให้แก่ฟ้า  ฟ้ายังให้ประ
           โยชน์แก่แผ่นดินอยู่ตลอดเวลา   แต่ว่าสงสารคนเขียน   ว่าทำไมจิตใจมันจึงต่ำลงถึง
           ขนาดนั้น  เขียนไปตามอารมณ์ ไม่มึสติปํญญา ไม่มีเหตุผล แม้จะเป็นนักศึกษาก็เรียกว่า 
           เรียนไม่ได้เรื่อง  ถ้าได้ปริญญาไปก็คงไปทำลายตัวเองด้วยความรู้ของตัว  เหมือนต้น
           กล้วยตายกับปรีกล้วยนั่นเอง  ต้นไผ่ก็ตายกับขุ่ยไผ่  แม่ม้าอัศดรก็ตายเพราะเกิดลูกม้า
           ออกมา  เพราะว่าลูกมันแก่มันก็ถีบท้องออกมาเลย  ธรรมชาติมันไม่มีแต่ว่าเขาเปรียบ
           เทียบให้ฟังหมายความว่า คนเราถ้าทำลายตัวเองแล้วมันตาย ไปไม่รอดชีวิตไม่จำเริญ
           ก้าวหน้า ถ้าเราไปประทุษร้าย ต่อคนที่ไม่ประทุษร้ายตอบได้รัยโทษทัณฑ์หลายสถาน เป็น
           โทษทัณฑ์แรงๆ  ทั้นนั้น  เช่น  เป็นบ้าเป็นหลัง  มีโรคขนาดหนักรักษาไม่ได้ ไม่มีใคร
           อยากคบหาสมาคมเป็นต้น เป็นเรื่องเสียหาย แต่ว่าเพราะไม่เคยฟังธรรม ไม่เคยเข้า
           ใกล้พระ คบแต่คนชั่วคนร้ายมิจฉาทิฏฐิ จึงได้มีจิตใจตกต่ำไปถึงขนาดนั้น น่าสงสาร คน
           ในโลกี่เราควรสงสารที่สุด    ก็คือคนที่วิญญาณตกต่ำนี่เอง   ถ้าจิตใจต่ำไปสู่ความชั่ว
           ความร้าย เป็นคนน่าสงสาร คนเจ็บทางการยงังไม่สงสารเท่าใด แต่คนป่วยทางใจน่า
           สงสารที่สุด  เพราะคนเจ็บกายก็ไปนอนที่โรงพยาบาล ไม่เป็นพิษเป็นภัยแก่ใคร แต่คน
           ป่วยทางใจ  ร่างกายไม่อยู่โรงพยาบาลล ยังเที่ยงทำความรำคาญให้เพื่อนบ้านร้านถิ่น 
           ให้เกิดความทุกข์ความเดือดร้อนหลายสถาน  จึงเป็นคนประเภทที่น่าสงสาร ควรจะให้
           การช่วยเหลือ การช่วยเหลือก้คือว่า ช่วยแนะนำชักจูง ให้เขาเกิดความรู้สึกผิดชอบชั่ว
           ดี  ให้กระทำสิ่งที่ควรทำ ให้ละสิ่งที่ควรละ ให้ตั้งตนไว้ชอบตามหลักธรรมะก็นับว่าเป็น
           การช่วยที่ประเสริฐ  ทำชีวิตให้เจริญก้าวหน้าต่อไป  ยาติโยมทั้งหลายที่เข้าสู่ธรรมะมี
           ลูกมีหลาน ในระหว่างนี้ต้องหมั่นเตือนลูกหลานไว้ อันตรายมีต่อไปข้างหน้า ให้ระวังเนื้อ
           ระวังตัว อย่าเที่ยวอย่าเตร่ อย่าไปทำอะไรที่ไม่เหมาะไม่ควร อันตรายอาจจะเกิดขึ้น
           แก่ชีวิตของเขาได้ จึงเป็นเรื่องที่ควรจะได้ระมัดระวังไว้ ให้อยู่กับเหย้าเฝ้าเรือน ไม่
           จำเป็นก็อย่าออกไปเที่ยว   เพราะมีภัยรอบด้าน  อันนี้เป็นเรื่องน่าคิดอยู่ประการหนึ่ง    
            ทีนี่เรื่องที่ตั้งใจจะนำมาพูดกับญาติโยมในวันนี้  อยากจะพูดเรื่องเกียวกับการกระทำดี
           เสีย คือว่าในสมัยก่อนนี้คนอยากเป็นเทวดากันมากทำบุญสุนทานอะไรก็อยากจะไปเกิดใน
           สวรรค์อยากจะไปเป็นเทวดา    เพราะเข้าใจว่าเทวดานั้นเป็นภพที่เต็มไปด้วยความ
           สุขความสงบ  ไม่มีความวุ่นวาย ไม่มีความเดือดร้อน แต่ความจริงนั้นหาได้เป็นเช่นนั้น
           ไม่ เพราะเมื่อมีเกิดที่ใดก็ต้องมีทุกข์ที่นั่น มีชาติมีภพในที่ใดก็มีทุกข์ในที่นั่น แต่ว่าเราไม่
           เข้าใจซึ้งในเรื่องอย่างนี้   เข้าใจว่าเป็นมนุษย์นี่แสนลำบาก  เป็นเทวดาคงจะสบาย 
           แต่ความจริงก้หาได้สะดวกสบายอะไรไม่  คล้ายๆกับคนยากจน นึกว่าคนมั่งมีเขาคงจะ
           เป็นสุขสบาย   มีอะไรกินอะไรใช้สะดวกทุกประการ  อันนั้นมันเป็นเรื่องความสะดวก 
           แต่ว่าอาจจะไม่สบายทางใจก็ได้ เพราะเรื่องจิตใจนั้นเป็นเรื่องภายใน ที่ไม่มีมครมอง
           เห็นได้  เจ้าตัวเท่านั้นรู้ว่าสภาพจิตใจของตัวเป็นอย่างไร  ไม่ใช่ว่าพอมีอะไรสมบูรณ์
           แล้วหมดทุกข์หมดร้อนความทุกข์ความเดือดร้อนย่อมเกิดขึ้นได้  เมื่อยังมีอวิชชาครอบงำ
           จิตใจ   เมื่อใดเราทำลายอวิชชาออกไปเสียได้  เมื่อนั้นแหละความทุกข์จึงยะหายไป 
           แต่ว่าคนเราเข้าใจว่า สวรรค์เป็นยอดแห่งความสุข ก็มีความต้องการ ทำบุญสุนทานอะ
           ไรก็อธิษฐานขอให้เกิดเป็นเทพบุตรเทพธิดา  จะได้มีความสุขความสบายตามสมควรแก่
           ฐานะ  เรื่งเทพบุตรเทพธิดานี้ ความจริงก็เป็นเรื่องเก่าแก่ มีมาก่อนพระพุทธเจ้าของ
           เราเกิดด้วยซ้ำไปเพราะในศาสนาฮินดูหรือศาสนาพราหมณ์นั้น    มีเรื่องเกี่ยวข้องกับ
           เทวดามากมาย  มีความสัมพันธ์กับมนุษย์อยู่ตลอดเวลา เขานับถือเทพเจ้าใหญ่บ้างเล็ก
           บ้าง  มีมากมาย  ถ้าไปถามนักปราชญ์ ศาสนาฮินดูแล้ว เขาก็จะตอบว่า เทวดามีประ
           มาณ  ๓๐  โกฏิ  ไม่ใช่น้อยๆ มากกว่าพลเมืองไทยเสียด้วยซ้ำไป เรียกว่าอยู่กันแน่น
           หนาคับคั่ง อยู่กันอย่างแออัดยัดเยียด บางแห่งกล่าวว่า จะเอาเข็มทิ้งลงไปก็จะไปถูกหัว
           เทวดา  เพราะว่ามีมากเหลือเกิน อันนี้เป็นเรื่องเขาเล่าไว้ก่อนพระพุทธเจ้าของเรา
           เกิดด้วยซ้ำไป  ครั้นเมื่อพระพุทธเจ้าของเราอุบัติขึ้นในโลก ได้ตรัสรู้ธรรมะแล้ว พระ
           องค์ไม่ได้สอนให้เราถือเทวดาในรูปบุคคลสมมติอย่างนั้น  แต่ให้ถือคุณธรรมเป็นเทวดา 
           คือ  ให้ประพฤติดีประพฤติชอบ  แล้วก็จะได้เป็นเทวดา  จึงได้บอกไว้ว่าเทวดามี  ๓ 
           เหล่า คือ อุบัติเทวดา  หมายถึงเทวดาเก่าๆ ที่เขาเชื่อกันมา ทำความดีแล้วก็ไปเกิด
           ตามที่เขาเชื่อกันมาก่อน แล้วก็สมมติยกย่องเป็นเสมือนเทวดา เช่นพระราชามหากษัตริย์
           อย่างนี้ เราเรียกว่าสมมติเทวดา ในคำบาลีเวลาพูดกับพระราชา เขาใช้อาลปนะว่า
           สมมติเทว  ข้าแต่สมมติเทพ  เป็นเทวดาโดยสมมติ  ส่วนเทวดาอีกพวกหนึ่งนั้น เป็น
           เทวดาแบบพุทธแท้เรียกว่า  วิสุทธิเทวดา  หรือวิสุทธิเทพ หมายถึงบุคคลผู้มีใจบริสุทธิ์ 
           ปราศจากกิเลส  คือพระอรหันต์นั่นเอง พระอรหันต์หรือพระพุทธเจ้าเรียกว่าวิสุทธิเทว
           ดา วิสุทธิเทวดาเกิดโดยธรรม เกิดจากธรรม ส่วนเทวดาอื่นนั้นเกิดโดยชาติโดยกำเนิด
           แต่วิสุทธิเทวดานั้นเกิดจากธรรมโดยแท้  ผู้ใดประพฤติธรรมข้อที่จะทำให้เป็นเทวดา ก็
           เรียกว่าผู้นั้นเป็นเทวดา  พระพุทธเจ้าทรงเปลี่ยนตัวบุคคลสมมติให้เป็นธรรมะ ถ้าเรา
           เรียกตามภาษาธรรมะเขาเรียกว่า  ปุคคลาธิษฐาน  หมายถึงการอ้างตัวบุคคลเป็นตัว
           อย่าง  ธัมมาธิษฐาน พูดถึงข้อปฏิบัติล้วนๆ ไม่เกี่ยวด้วยตัวบุคคล เช่นว่าพระพรหม ถ้า
           พูดเป็นบุคคลก็หมายถึงพระพรหม ๔ หน้า ที่เขาปั้นไว้หน้าโรงแรมเอราวัณอะไรอย่างนั้น
           แหละ นั่นมันเป็นบุคคลสมมติ
               ถ้าพูดเป็น  ธัมมาธิษฐาน ก็หมายถึง พรหมวิหารธรรม ได้แก่ เมตตา ปรารถนา
           ความสุขความเจริญแก่ผู้อื่น กรุณา มีใจสงสาร อยากจะช่วยเขาให้พ้นจากความทุกข์
           ความเดือดร้อน  มุทิตา  คือการพลอยยินดี ในความดี ความสุขความเจริญของผู้อื่น 
           อุเบกขา หมายถึงความวางเฉย ในเมื่อไม่สามารถจะบำเพ็ญธรรม ๓ ข้อข้างต้นได้ ผู้ใด
           ตั้งอยู่ในธรรม  ๔  ประการนี้ ผู้นั้นชื่อว่าเป็นพรหม มารดาบิดานี้เขาเรียกว่าเป็นพรหม
           ของบุตร  เพราะมีคุณธรรม ๔ อย่างนี้สมบูรณ์อยู่ในจิตใจ พระผู้มีพระภาคทรงเปลี่ยน
           อย่างนี้   คนอินเดียโบราณนับถือเทดาเป็นองค์ๆ  แต่พระองค์แนะธรรมะให้ปฏิบัติ  แม้
           เรื่องพระพรหมที่เป็นพระเจ้าผู้สร้างของชาวฮินดู  เวลาไมไปถามพระพุทธเจ้า  พระ
           องค์กลับถามว่า พระพรหมเป็นผู้บริสุทธ์หรือเปล่า เขาก็ตอบว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ แล้วทำไม
           ท่านไม่ทำตัวให้บริสุทธิ์ เพื่อเข้าถึงพระพรหมเสียเล่า พระองค์ย้อนถามไปในรูปอย่างนั้น
            คือไม่ได้คิดถึงธรรมะข้อปฏิบัติจึงพูดเป็นตัวบุคคล ถ้าเราพูดในแง่ธรรมะ ก้หมายถึงข้อ
           ปฏิบัติ หมายถึงการปฏิบัติ หมายถึงผลอันเกิดขึ้นจากการปฏิบัติ เช่นว่า พระพรหมเป็นผู้
           บริสุทธิ์ เราก็ควรทำตัวให้บริสุทธิ์ พระเจ้าเป็นผู้มีความกรุณา เราก็ควรทำใจให้กรุณา 
           ให้บริสุทธิ์  พระเจ้าเป็นผู้มีความกรุณา เราก็ควรทำใจให้กรุณร ให้บริสุทธิ์อย่างนี้เป็น
           ต้น จึงจะเรียกว่าเข้าถึงสิ่งเป็นเนื้อแท้คือตัวธรรมะ อันเรานำมาปฏิบัติได้ ถ้าเราใคร่
           เป็นเทวดาในรูปใดก็ตาม  เราควรจะปฏิบัติธรรมเพื่อความเป็นเทวดา เพราะในขณะ
           ปฏิบัติธรรมนั้น จิตใจสูงขึ้นอยู่ในขั้นนั้น แต่ว่าไม่ใช่ให้หยุดเพียงขั้นนั้นดอก ให้ผ่านพ้นต่อ
           ไปสวรรค์นั้นถือว่าเปนทางผ่าน ไม่ใช่ทางที่เราจะไปตั้งรกรากลงที่นั่น เพราะมันยังเต็ม
           ไปด้วยความทุกข์ความวุ่นวาย  แต่ว่าเราผ่านไปสักหน่อย เพื่อไปเยี่ยมดูเทวดทั้งหลาย 
           เสร็จแล้ว  เราไม่แวะที่นี่  เรคาจะเดินต่อไป จนกระทั่งถึงการดับทุกข์ดับร้อนได้เด็ด
           ขาด เรียกว่าพระนิพพาน อันเป็นจุดหมายปลายทางของการปฏิบัติทางพุทธศาสนา เป็น
           สภาพทางจิตที่สงบเย็นอยู่ตลอดเวลา เป็นจุดหมายสำคัญ แต่ถ้าเรายังไม่ถึงจุดนั้นก็เอา
           เพียงขั้นเป็นเทวดาในบ้านไปก่อน  เรียกว่าเป็นเทวดาอยู่ในสังคม ดีกว่าเป็นอย่างอื่น
           อยู่ในสังคม  ในเรื่องคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนารุ่นอรรถกถา  ไม่ใช่รุ่นพระบาลีซึ่งเป็น
           คัมภีร์ดั้งเดิม  แต่ว่าเป็นคัมภีร์อรรถกถา คือ อธิบายบาลีทีหนึ่งก็เล่าเรื่องเกี่ยวกับเทว
           ดาไว้มากเหมือนกัน แต่ว่าก้แนะว่า ถ้าจะเป็นเช่นนั้นก็ต้องปฏิบัติธรรม เช่นว่า เขาเล่า
           เรื่องนายหนุ่มคนหนึ่งชื่อมะฆะมานพ เป็นคนใจกว้าง เสียสละ เห็นแก่ประโยชน์ส่วนรวม
            ชอบใช้ชีวิตของตนให้เป็นประโยชน์แก่สังคม หรือแก่บุคคลอื่นทั่วๆไป แกชอบไปทำอะไร
           ที่เป็นประโยชน์สาธารณะ  เช่นว่าถนนหนทาง ถ้าตรงไหนลุ่มก้เอาดินไปถมให้มันตื้นขึ้น 
           ตรงไหนควรมีสะพานก็ไปสร้างสะพาน ตรงไหนรกเต็มไปด้วยขวากหรามเดินลำบาก ก็
           ถาวให้มันเตียน  ชั้นแรกก็ทำคนเดียวไม่ได้ชักชวนใคร  ไปทำบ่อยๆ เวลาว่างก็ไปทำ 
           ส่วนเวลาอื่นก็มำมาหากินตามฐานะ แต่พอว่างจากงานส่วนตัว ก้ต้องไปทำสิ่งที่เป็นประ
           โยชน์แก่ส่วนรวมต่อไป  ชั้นแรกก็ทำคนเดียว แต่ว่ามีคนเดินผ่านทางนั้น ได้รับความสะ
           ดวกสบาย  เมื่อเห็นเขาทำก็ไปถาม  ถามว่าท่านทำอะไร  แกก็บอกว่า ฉันทำทางไป
           สวรรค์ ว่าอย่างนั้น คนเหล่านั้นก็นึกว่า เออ!  เข้าทีดี ก็บอกว่า เอ้า! ฉันจะร่วมมือ
           อีกสักคนหนึ่ง ก็เลยกลายเป็นสอง ต่อมาคนอื่นมาเห๋นก้มาถามอย่างนั้น ว่าท่านทั้งสองนี่
           ทำอะไรกัน เขาก็ตอบพร้อมกันว่า ทำทางไปสวรรค์ คนเขาอยากไปสวรรค์ก็มาร่วมทำ
           กันอีก  เพิ่มขึ้นๆ  จนกลายเป็น ๓๓ คน ร่วมกันทำทาง ทำบ่อน้ำ สร้างสวนสาธารณะ 
           สร้างศาลาพักร้อน  อะไรต่างๆ อันเป็นประโยชน์แก่สังคมในยุคในสมัยนั้น
                ทางจังหวัดภาคใต้เรา  ที่สงขลาเป็นตัวอย่าง ถ้าเดินทางจากตัวเมืองสงขลา
           ข้ามไปทางหัวเขาแดง เรียกว่า เขตอำเภอเมือง จะทิ้งพระ ระโนต เป็นเขตชายทะเล ฝั่งในทะ
           สองฝั่ง ฝั่งในทะเลสาปฝั่งนอกทะเลหลวง คืออ่าวไทย ระทางที่เดินไปนั้นจะเห็นศาลา 
           บ่อน้ำ  ต้นไม้ร่มรื่นมากมายเหลือเกิน คนเขาสร้างไว้ ไปพักศาลานี้มองเห็นศาลาหลัง
           หน้า   พักที่ศาลาหลังนี้ก็มองเห็นศาลาหลังโน้น  ทางเดินแถวนั้นเป็นดินทรายละเอียด 
           ทรายชายทะเล  ถ้าเป็นหน้าร้อนก็ต้องวิ่ง เพราะมันร้อนเต็มที คนเดินไปร้อนๆ พอไป
           เจอศาลาบ่อน้ำร่มไม้ก้หยุดพัก หายเหนื่อยแล้วก็เดินทางต่อไป ศาลาไม่รู้สักกี่ร้อยหลังใน
           บริเวณนั้น  เต็มไปหมด  ชาวบ้านเขามาสร้างบ้าง พระชวนชาวบ้านสร้างบ้าง สร้าง
           ศาลา  สร้างบ่อน้ำ  เวลาเดินทางก้ได้พักผ่อนสบาย แล้วโดยมากก็มีแม่ค้าเอาของมา
           วางขายในศาลาขายข้าวยำบ้าง ขายขนมบ้าง ขายอะไรๆ บ้าง พระสงฆ์องค์เจ้าเดิน
           ทางไม่ต้องกลัวอดดอก ๑๑ โมงไปถึงศาลาไหน ไปนั่งไม่ต้องพูดต้องจา นั่งไม่ทันเหงื่อ
           แห้งเดี๋ยวก็มาแล้ว เขาเอามาถวาย อันนี้เป็นกิจที่เขาชอบทำ บางหลังก็ใหญ่โต นิมนต์
           พระไปเทสน์ทุกวันพระเวลาเย็นๆ เพื่อให้คนบ้านใกล้เรือนเคียงได้ฟังพระธรรมเทศนา 
           เรื่องอย่างนี้ก็เป็นเรื่องทำสิ่งทีเป็นประโยชน์แก่เพื่อนมนุษย์   แต่วามาในสมัยนี้เขาทำ
           ถนนรถยนต์วิ่ง  ศาลาที่สร้างไว้คนก้ไม่ค่อยได้พักเท่าใด  เว้นไว้บางแห่งซึ่งอยู่ใกล้หมู่
           บ้าน คนก็มานั่งพักเพื่อจะขึ้นรถต่อไป ก็ยังเป็นประโยชน์อยู่
               เมืองไทยเราสมียก่อนมีศาลาพักร้อน มีร่มไม้ มีบ่อน้ำ ตามหน้าบ้านก้มีหม้อน้ำใส่น้ำ
           เย็นๆ มีขันใบน้อยๆ วางไว้บนหม้อ เพื่อให้คนได้ดื่มกินน้ำเวลาเดินทาง แต่ว่าต่อมาสิ่ง
           ที่เอาไปไว้นั้น    คนก็ขโมยเอาไปเสีย   เช่นว่าขันน้ำที่วางไว้มันก็ขโมยเอาไปเสีย 
           อย่างนี้เป็นต้น ก็เลยหายไป ไม่มีคนตั้งน้ำไว้ให้คนเดินทางดื่มต่อไป
           ยังมีอยู่บ้างในบางแห่งที่ทำกันอยู่ในรูปแบบนี้ เรื่องอย่างนี้มันเป็นเรื่องความเสียสละเพื่อ
           ประโยชน์แก่ส่วนรวม การเสียสละเพื่อส่วนรวม เป็นกิจชอบอย่างหนึ่งที่ควรจะได้กระทำ
           ทั่วๆไป  คนเราถ้ามีน้ำใจเสียสละแล้วก็กลายเป็นคนใจกว้าง  ถ้าเกิดความเห็นแก่ตัว
           แล้วก็เป็นคนใจคับแคบ   ไม่เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่แก่ใครๆ  โลกเราถ้าเต็มไปด้วยคนใจคับ
           แคบมันก็วุ่นวาย เกิดปํญหานานาประการ ปัญหาทั้งหลายที่เกิดขึ้นในสังคม เกิดจากคนใจ
           แคบทั้งนั้นแหละ  คนใจแคบก็คือคนเห็นแก่ตัว เห็นแก่ได้ ทำอะไรก็จะเอาแต่ประโยชน์
           ตนเป็นใหญ่ ไม่คำนึงถึงประโยชน์และความสุขส่วนรวม ความวุ่นวายก็ต้องเกิดมากเป็น
           ธรรมดา แต่ถ้าหากว่าเราตั้งใจเสียสละ เพื่อประโยชน์ส่วนรวม เรื่องความยุ่งมันก็น้อย
           ลงไป สัยโบราณเขาก็สอนกันมาในรูปอย่างนี้
               ชายหนุ่มชุด  ๓๓ คนเขาช่วยกันทำงาน พัฒราถนน บ่อน้ำ สาลาสาธารณะ จนแก่
           เฒ่าตายไป แล้วก็ไปเกิดเป็นพระอินทร์ อันนี้เป็นเรื่องเก่าที่เขาเล่ากันมา ครั้นเรื่องนี้
           ไปถึงพระโสตของพระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคท่านตรัสเป็นเรื่องธรรมะไป คือ
           ว่าถ้าใครอยากจะเป็นพระอินทร์ในรูปอย่างนั้น    ก็ต้องประพฤติธรรม    แล้วก็วาง
           หลักธรรมะไว้  ๗  ประการ เพื่อให้คนเอาไปปฏิบัติแล้ว จะได้เป็นพระอินทร์ คือเป็น
           ก่อนตาย ไม่ใช่เป็นกันเมื่อตายแล้ว เป็นอะไรมันเป็นก่อนตายนี่ดีกว่า เป็นเมื่อตายแล้ว
           เราไม่รู้ไม่เห็น  แล้วคนอื่นก็ไม่ได้  พลอยอนุโมทนาสาธุด้วย  เพราะไม่รู้ว่าเป็นหรือ
           เปล่า  แต่ถ้าเราเป็นเสียก่อนตาย มันเห็นได้ชัดด้วยตัวเราเอง ไม่ว่าเรื่องอะไร ใน
           ทางพระพุทธศาสนาให้เป็นก่อนตายกันทั้งนั้น  แม้การปฏิบัติธรรมเพื่อบรรลุนิพพาน ก็ให้
           บรรลุก่อนตาย ถ้าตายแล้วบรรลุมันก็ไม่ได้เรื่องอะไร ไม่มีใครรู้ไม่มีใครเห็นพระองค์จึง
           สอนให้  นิพพานก่อนตาย  ไม่ใช่ไปเอากันเมื่อตายไปแล้ว ซึ่งเป็นเรื่องที่เรียกว่า ฝัน
           มากไปหน่อย เพราะฉะนั้นจึงสอนทางปฏิบัติเป็นตัวธรรมะไว้เพื่อให้เราเอามาปฏิบัติ
               เราลองมาศึกาาเรื่องนี้สักเล็กน้อย  ว่ามันจะเป็นประโยชน์แก่สังคมในยุคปัจจุบัน
           ขนาดไหน ถ้าเราได้ปฏิบัติตามบทบัญญัติ ๗ ประการ ที่ทำให้คนเป็นพระอินทร์นี้ จะดีหรือ
           ไม่  ถ้าเอามาศึกษาพิจารณาแล้วก็จะเห็นว่า  เป็นประโยชน์แก่ตัวเรา แก่สังคมอย่าง
           มากหลาย และถ้าเราดูสังคมในยุคปัจจุบัน มีจำนวนไม่ใช่น้อยที่ขาดคุณธรรมเหล่านี้ จึง
           เป็นเหตุให้เกิดความวุ่นวาย  ความวุ่นวายส่วนตัว  ความวุ่นวายในครอบครัว  ในวง
           งานตลอดจนความวุ่นวายของสังคมโลก   ก็เกิดจากว่า   ไม่เอาสิ่งเหล่านี้มาใช้เป็น
           แนวปฏิบัติในชีวิตประจำวันจึงได้เกิดปัญหายุ่งยากด้วยประการต่างๆ แต่ถ้าสมมติว่า เรา
           ชวนกันใช้หลักเหล่านี้ เป็นแนวปฏิบัติ อะไรๆ ก็จะไม่วุ่นวาย เมืองไทยเรานี้เป็นเมือง
           พุทธศาสนา  ที่เราพอจะคุยอวดกันอยู่ได้ อวดได้ว่ามีความมั่นคง คือมั่นคงในการจัดระ
           เบียบ ในการเป็นแากอยู่เรียบร้อยกว่าประเทศอื่น ที่นับถือพุทธศาสนาด้วยกัน เพราะว่า
           ประเทศอื่นนั้น เสียหลักเอกภาพไป ไม่มีความเป็นอิสระในชาติ ศาสนาก็เลยอับเฉาไป
           ด้วย  เพราะผู้ที่เข้ามาปกครองนั้น ไม่ได้เอาใจใส่บำรุงส่งเสริมศาสนา ส่วนในเมือง
           ไทยเรานั้น   พระราชามหาหษัตริย์ทุกพระองค์   ตั้งแต่สมัยโบราณมารจนถึงกาลบัดนี้ 
           เวลาเสด็จขึ้นเสวยราชสมบัติ ก็ได้ประกาศเป็นสัจจะวาจาว่า "เราจะบำรุงขอบขันธสี
           มาอาณาจักร  และพระพุทธศาสนา ให้เจริญรุ่งเรืองก้าวหน้า" อันนี้เป็นหน้าที่ขององค์
           พระมหาหษัตริย์  การบำรุงพระศาสนาจองพระมหากษัตริย์นั้น ไม่ใช่บำรุงแต่เพียงด้าน
           วัตถุ  แต่ว่าได้บำรุงในด้านการปฏิบัติธรรมะ คือองค์พระมหากษัตริย์ได้ทรงปฏิบัติธรรม 
           เป็นตัวอย่างแก่ประชาราษฏร์ พระมหากษัตริย์อยู่ในทสพิธราชธรรม คือธรรมสำหรับพระ
           ราชา  ๑๐  ประการ  อันเป็นคุณธรรมที่เป็นประโยชน์แก่พระองค์  และประเทศชาติ 
           การปฏิบัติในธรรมเหล่านั้น   เรียกว่าบำรุงศาสนาอย่างแท้จริง  ทรงเป็นตัวอย่างใน
           ทางการปฏิบัติธรรมะแก่ประชาชน เช่นในหลวงของเราองค์ปัจจุบันนี้ ถ้าเราเพ่งพินิจพิ
           จารณาด้วยดีแล้ว  ก้จะพบว่า  พระองค์เป็นผู้แทนจของพระธรรมทีเดียว เป็นประมุขที่
           ทรงปฏิบัติธรรมะอยู่ตลอดเวลา  ในชีวิตประจำวันของพระองค์ก็ทรงเป็นธรรม  เป็นผู้
           แทนของธรรมะก็ว่าได้ จึงเป็นร่มโพธิ์ร่มไทรของธรรมะ ในพุทธศาสนา เป็นเครื่องคุ้ม
           ครองรักษา  เราจึงได้อยู่เย็นเป็นสุขกันพอสมควร  แต่ว่าก็มีลางร้ายบอกเหตุการณ์อยู่
           บ้าง ว่าต่อไปข้างหน้าต้นไทรกิ่งหักจะเกิดขึ้น ต้นโพธิ์ใบโขรนจะมีขึ้น เพราะว่าคนเรา
           ไม่สนใจธรรมะ เห็นธรรมะเป็นของครึไม่ทันสมัย เห็นกิจกรรมทางศาสนาเป็นของคุณตา
           คุณยาย ไม่ค่อยสนใจเสียเลยอันนี้แหละเป็นเหตุ ให้เกิดความเสื่อมโทรมทางจิตใจ ใน
           กาลต่อไปข้างหน้า   คนเราถ้าชวนกันละเลยแบบแผนขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีงาม 
           แล้วยะมีอะไรเป็นหลักรักษาจิตใจกันต่อไป ก็จะอยู่กันด้วยความเขม่นเข้าหากัน ก็จะเกิด
           เป็นปัญหา  สร้างความทุกข์ความเดือดร้อน  บทเรียนใกล้ๆบ้านมันก็สอนอยู่พอแล้ว ว่า
           การไม่ประพฤติธรรมนั้น ให้ผลอย่างไร เราคนไทยจึงควรจะช่วยกันกอบกู้ฐานะธรรมะ
           ทางจิตใจ  ให้คงอยู่ในตัสเราตลอดไป  โดยเฉพาะญาติโยมที่มาวัด นับว่าได้ปฏิบัติอยู่
           แล้ว ทั้งที่เป็นคนเฒ่าคนแก่ คนหนุ่มสาว แม้เด็กหนุ่มๆก็มาฟังกันอยู่บ้างเป็นประจำ ก็นับ
           ว่าเป็นผู้ได้เดินตามเส้นทางที่ดีงาม   คือ  เดินตามทางของบรรพบุรุษ  พระพุทธเจ้า
           ท่านบอกว่า  "จงเดินตามทางที่ผู้ใหญ่เดินแล้ว" ผู้ใหญ่นั้นหมายถึงผู้ที่มีธรรม ไม่ใช่ใหญ่
           เพราะเกิดในตระกูลใหญ่ แต่ว่ใหญ่เพราะมีธรรมะเป็นหลักครองใจผู้ใดมีธรรมะครองใจ
           แม้ยังเด็กก็เป็นผู้ใหญ่ ยังหนุ่มสาวก็เป็นผู้ใหญ่ ยิ่งเป็นคนแก่ ถ้ามีธรรมะ ก็เรียกว่าน่าดู 
           น่าเคารพน่ากราบให้ว น่าบูชาสักการะ เพราะมีธรรมะเป็นเครื่องประดับจิตใจ เราจึง
           ควรจะได้ใช้ธรรมเป็นแนวทางชีวิตไว้
               คนในสมัยก่อนๆ จึงได้กล่างสอนกล่าวเตือนกันนักหนา ให้คนประพฤติธรรม ให้ตั้ง
           มั่นอยู่ในธรรมะตลลอดไห  เช่นในเรื่องนี้ก็เรียกว่า สอนให้ประพฤติธรรม ๗ ประการ 
           ในข้อแรกท่านสอนว่า  ผู้ที่จะเป็นใหญ่เป็นโตขนาดพระอินทร์ได้นั้น  จะต้องเป็นผู้บำรุง
           เลี้ยงมารดาบิดา เรื่องการเลี้ยงมารดาบิดานี้เป็นเรื่องใหญ่ เป็นเรื่องสำคัญในชีวิตคน
           เรา เพราะเราถือกำเนิดมาจกามารดาบิดา มารดาเป็นผู้ให้กำเนิด เป็นผู้เลี้ยง เป็น
           ผู้บำรุงรักษา  ให้การศึกษาเล่าเรียน ชี้แนะแนวทางผิดถูกให้เราเข้าใจ ให้เราได้ปฏิ
           บัติในทางที่ถูกที่ชอบอยู่ตลอดเวลา  เราจึงถึอว่าเป็นเจ้าบุญนายคุณ เป็นผู้อยู่เบื้องหน้า
           เรา ในทางพระพุทธศาสนา จัดทิศไว้ ๖ ทิศด้วยกัน เรียกว่า ทิศเบื้องหน้า เบื้องหลัง 
           เบื้องขวา  เบื้องซ้าย  เบื้องบน  เบื้องล่าง ทิศเบื้องหน้านั้นคือมารดาบิดา เอามาร
           ดาบิดาไปไว้ข้างหน้า  เพราะเป็นสิ่งที่เราจะเห็นก่อนอะไรทั้งหมด เหมือนกับทิศตะวัน
           ออก พอตื่นขึ้นเราก็เห็นดวงตะวัน ดวงตะวันเป็นของเด่นในอากาศ พอตื่นขึ้นก็มแงเห็น
           ว่ามีแสงสว่าง  แสงสว่างนั้นมาจากดวงอาทิตย์ อวงอาทิตย์จึงเป็นสิ่งที่เราเห็นก่อนใน
           ตอนเช้า  ฉันใด  เราเกิดมามีชีวิตอยู่ในโลกก็ได้ เห็นคุณแม่ก่อนใครๆ แล้วเราก็เห็น
           คุณพ่ออีกทีหนึ่ง คุณพ่อคุณแม่จึงถือว่าเป็นทิศเบื้องหน้า เป็นทิศที่เราจะต้องกราบต้องไหว้ 
           ต้องเคารพสักการะบูชา   ผู้ใหละเลยไม่กราบไหว้ทิศเบื้องหน้า  ผู้นั้นเป็นคนคบไม่ได้ 
           เพราะว่าทิศที่อยู่เบื้องหน้าตน ตนไม่เหลียวแล ก็เท่ากับว่า เป็นคนตาบอดตาใส มองอะ
           ไรไม่รู้จักนั่นเอง  แต่คนใดมีความเคาพรรักมารดาบิดา เป็นคนที่ไว้ใจได้ เราเข้าใก้
           ลก็ได้  เอามาร่วมหุ้นร่วมส่วน ทำการค้าขายอะไรก็ได้ เพราะคนประเภทนั้น พื้นฐาน
           ทางจิตใจดี มีความกตัญญูกตเวทีเป็นพื้นฐาน คนเราถ้าจิตใจมั่นอยู่ในความกตัญญูกตเวที 
           ต่อพ่อแม่ผู้บังเกิดเกล้าแล้ว  เป็นคนที่คบได้  ถ้าขาดคุณธรรมข้อนี้แล้ว  เห็นจะไม่ไหว 
           เพราะฉะนั้น ท่านจึงถือว่าเป็นเรื่องสำคัญ ในครอบครัวใหญ่ๆที่มีความเจริญก้าวหน้า มั่น
           คงเป็นปึกแผ่น ก็เพราะคนในครอบครัวนั้นเคารพรักในมารดาบิดา เมื่อมีชีวิตอยู่ ก็ถือว่า
           ท่านผู้นำเป็นผู้ที่เดินไปข้างหน้าเรา เราเป็นผู้เดินตาม ท่านเดินไปทางไหน เราก็เดิน
           ไปทางนั้นอันปกติของพ่อแม่นั้น ย่อมเดินไปในทางถูกทางชอบ  ไม่เดินไปในทางผิด ถ้า
           เป็นคนที่มีความสำนึกในหน้าที่ อาจจะมีบ้างที่เดินผิดทางไป เพราะไม่รู้จักหน้าที่ของตัว 
           เราผู้เป็นบุตรธิดาก็เรียกว่า   เดินตามทางของพ่อแม่  พ่อแม่ไปทางไหนเราก็เดินไป
           ทางนั้น  ก็นับว่าปลอดภัย แต่ถ้าเดินออกนอกลู่นอกทางเมื่อใด ก็จะเดิดความทุกข์ความ
           เดือดร้อนเมื่อนั้น เพราะฉะนั้น ท่านจึงสอนเรื่องนี้ไว้ก่อนเป็นข้อต้น มารดาบิดาเป็นพร
           หมในครอบครัว เป็นเทวดาในครอบครัว เป็นพระอรหันต์ของลูกๆ ในครอบครัว เป็นผู้
           ที่เราจะต้องการบไหว้บูชาสักการะทุกค่ำเข้าเข้านอน   คนในสมัยโบราณเขาถือนักถือ
           หนาในเรื่องอย่างนี้   แต่ว่ามาในสมัยนี้เหตุการณ์มันเปลี่ยนแปลงไป  ความเคารพใน
           มารดาบิดาก็ชักจะน้อยลงไป   ภาพอะไรที่เกี่ยวกับการปฏิบัติต่อพ่อแม่ก็น้อยลงไปทุกวัน
           เวลา  ทำไมจึงได้น้อยไปในเรื่องอย่างนี้  ก็เพราะว่าคนเราสนใจในวัตถุมากเกินไป 
           สนใจแต่ในการแสวงหาวัตถุมากเกินไป  จึงไม่สนใจในสิ่งที่เรียกว่าจริยธรรม การละ
           เลยก็เกิดขึ้น    หรือบางทีอาจจะนึกเสียว่า   คุณพ่อคุณแม่ท่านไม่มีอะไรที่จะต้องช่วย
           เหลือท่านมีความสุขความสบายอยู่พอแล้ว ก็เลยไม่เอาใจใส่ อย่างนี้เขาเรียกว่าคนไม่
           มีหัวใจ  คือไม่ได้คิดว่า พ่อแม่ไม่ใช่ตอ้งการแต่วัตถุเพียงอย่างเดียว ท่านต้องการเห็น
           หน้าลูก  ต้องการให้ลูกทุกคนในากรทุกข์สุขดิบอะไรต่างๆ บ้าง เช่นว่ามารดาบิดาเรา 
           ท่านมีเงินมีทองใช้   มีบ้านอยู่อุดมสมบูรณ์  แล้วเราก็คิดเสียว่า  ไม่ต้องไปยุ่งกับท่าน 
           ท่านอยู่สบายแล้ว  อย่างนี้คิดไม่ถูกเพราะว่าคนอายุมาก คือคนแก่นี้ มักจะหว้าเหว่ทาง
           จิตใจ  ความหว้าเหว่ทางจิตใจนี่ทุกข์มาก  เป็นเรื่องความทุกข์ในชีวิตประจำวันลูกที่ดี
           ต้องสำนึกในข้อนี้ ถึงแม้ว่าท่านจะมีความสุขความสบายทางวัตถุแล้ว แต่บางที่อาจจะไม่
           สบายทางจิตใจก็ได้ เพราะฉะนั้น เราควรจะเข้าใกล้ไต่ถาม เช่นตื่นเข้าไปเยี่ยมท่าน
           เสียหน่อย ไปดูว่าเป็นอย่างไร "เมื่อคืนหลัยสบายดีไหม, วันนี้ต้องการอะไรบ้าง, จะ
           ให้ผมช่วยเหลือเจือจุนอะไรบ้าง" อย่างนี้ก็นับว่า เป็นความชุ่มเย็นใจของท่านเพียงแต่
           ไปไต่ถามเท่านั้น ท่านก็สบายใจแล้ว ไม่มีอะไรมากไปกว่านั้น ตอนเย็นเวลาจะนอน ก็
           ไปเยี่ยมไปดูเสียหน่อย หรือกลับจากทำงานก็ไปเยี่ยมเสียหน่อย ถ้าเราไปไหนมาก็มีอะ
           ไรมาฝากท่านบ้าง  ซื้อผลไม้เล็กๆ น้อยๆ ของที่ท่านชอบเอามาฝาก ฝากคนเฒ่าคนแก่
           ไม่ต้องมากดอก แกต่น้ำใจสำคัญกว่าวัตถุ คนเราถ้าไม่มีน้ำใจวัตถุมันก็ไม่มา แต่ถ้ามีน้ำ
           ใจแล้ววัตถุมันก็ตามมาเป็นธรรมดา เพราะฉะนั้น เราควรจะมีอะไรไปฝากท่านบ้าง วัน
           เกิดของท่าน  ก็เอาอะไรไปให้ท่าน ไปอวยพร ความจริงเราไปอวยพรผู้ใหญ่ก็เท่ากับ
           เราไปรับพรมากกว่า คือไปรับพรจากท่าน แต่เราเรียกว่าไปอวยพรให้ท่าน เรียกว่าไป
           อวยพรก็ถูกใจแง่หนึ่งเหมือนกัน คือไปให้ท่านสบายใจ เมื่อท่านสบายใจก็กินได้นอนหลับ 
           อายุมั่นขวัญยืน ถ้าว่าลูกหลานไม่ไปเสียเลยมันก็ไม่ไไหว คนโบราณเขาจึงถือ เช่นว่าวัน
           สำคัญ  วันตรุษวันสงกรานต์ วันเข้าพรรษาออกพรรษา วันปีใหม่อะำรอย่างนี้ เขาก็ไป
           กราบไหว้ผู้หลักผู้ใหญ่ ตามบ้านอนกทั่วๆ ไปนั้น ใครที่แก่กว่าเพื่อนในหมู่บ้าน ย่อมได้รับ
           การสัการะเคารพจากคนในหมู่บ้านนั้น  เมื่อเด็กๆ  เคยจำได้ว่า  มีคนแก่อยู่คนหนึ่งที่
           บ้านที่อยู่นั้นชื่อตาบี้  ตาบี้นี้เดินหลังคู้แต่ว่ามีความรู้หลายอย่าง เป็นช่างไม้ สมมติว่าจะ
           สร้างบ้านสร้างเรือน ตาบี้ต้องไปขีดให้เขาเจาะ ให้เขาบากเสา ให้ตัดไม้ ทั้งที่แก่เต็ม
           ทีแล้วก็ยังใชแกอยู่  อยู่คนเดียวลูกๆ ไม่มี แต่ว่าไม่เดือดร้อน เพราะคนบ้านใกล้เรือน
           เคียงเอาใจใส่  เอาข้าวสารไปให้ เอาปลาไปให้ มีขนมนมเนยก็เอาไปให้ ทุกคนใน
           บ้านนั้นเลี้ยงตาบี้คนเดียว  ได้รับความสุขความสบาย ตาบี้นั้นจะดุลูกใครหลานใครก็ได้ 
           จะตีก็ได้เขาไม่ว่า ถ้าร้องมาว่าตาบี้ตีแล้วพ่อเฉยแม่เฉย เพราะเขาไว้ใจว่า ตาบี้นี่เป็น
           คนยุติธรรม   ไม่รังแกเด็ก  ไม่ตีโดยไม่มีสาเหตุ  ไม่ได้ตีแรงอะไร  ก้สนมะยมหวด
           ก้นสองสามที อาตมาก็เคยถูกแกตีเอาบ้างเหมือนกัน ร้องไห้มาหาคุณแม่ แม่เฉย ถือว่า
           ตาบี้แกเป็นคนยุติธรรม  เขาเลี้ยงกันในรูปอย่างนั้น  ถ้าหากว่าวันสำคัญ เข่นวันทำบุญ
           เดือน ๑๐ ขนมบ้านตาบี้เยอะแยะคนเอามาให้ ได้ตั้งกะเฌอใหญ่ พวกเราเด็กๆ ก็ชอบ
           ไปบ้านตาบี้ ตอนนั้น เพราะว่ามีขนมเลี้ยงอย่างนั้น
               อันนี้เป็นวัฒนธรรมเป็นประเพณี ของการเคารพผู้หลักผู้ใหญ่ในเขตบ้านนั้น เขาจึง
           อยู่กันด้วยความสุขความสบาาย คนแกจะดุใครว่าใครก็ได้ เวลาแต่งงานก็ต้องเชิญไปนั่น
           เป็นประธาน  มีศพก็ไป ทำบุญขึ้นบ้านใหม่ บวชนาค จะต้องไปด้วยทั้งนั้น บ้านไหนมีคน
           แก่ที่เขาเคารพไปนั่งเขาก็ว่าเอาแหละ เอ ทำงานอะไรไม่เห็นตานั้นมา หาว่าเป็นคน
           ไม่ดี  แล้วตานั่นคนนั้นไม่ไปด้วยถึงกับเสียหาย  สังคมเขาเป็นอย่างนั้น จึงอยู่กันฉันท์พี่
           ฉันท์น้อง     มีความสุขความสบาย    ไม่วุ่นวายเดือดร้อน    นี่คือความเคารพกัน 
           ความรักความเคารพกันในระหว่างชน  เป็นเหตุให้เกิดความสุขความสบาย ไม่วุ่นวาย
           เดือดร้อน นี้คือความเคารพกัน ความรักความเคารพกันในกระหว่างชน เป็นเหตุให้เกิด
           ความสงบสุข แต่ถ้าเกิดเกลียดกันขึ้นเมื่อใด ก็มีความทุกข์ความเดือดร้อนเมื่อนั้น เดี๋ยว
           นี้คุณธรรมเหล่านั้นชักจะเลือนหายไป  ไม่ค่อยจะปรากฏเหมือนเมื่อเด็กๆ  ที่แลเห็น ก็
           เพราะจิตใจคนเปลี่ยนแปลงไป มีความเห็นแกตัวมากขึ้น ความเสียสละน้อยไป แม้กับพ่อ
           แม่ก็ไม่อยากจะให้เวลานี้  อยากจะเอาไว้กินไว้ใช้ผู้เดียว พ่อแม่ขออะไรบ้างก็ต้องช้า 
           แต่ถ้าตัวขอจากพ่อแม่ต้องขู่เอาให้ได้ เอาเท่านั้นเท่านี้ นิสัยขู่มันเป็นมาตั้งแต่เด็ก เป็น
           หนุ่มวัยทีนเอจก็ยังไปขู่เรื่อยไป โตเป็นผู้ใหญ่ก็ยังขู่ต่อไป เข่นมาขู่รัฐบาลเป็นต้น จะเอา
           นั่นเอานี่  ถ้าไม่ได้แล้วฉันจะลาออกจากประชาชน  ไม่รู้จะไปเป็นลิงเป็นค่างที่ไหนลา
           แล้ว  เป็นเสียอย่างนี้มนุษย์เรา มันอุตตริไม่เข้าเรื่อง ลาออกอย่างไร จะไปอยู่ที่ไหน
           ลาแล้ว  นี้เรียกว่า เป็นการขู่เข็น เสียนิสัยมาตั้งแต่ตัวน้อยๆ ไม่เคารพผู้ใหญ่คือพ่อแม่ 
           เวลาใครมานั่นปกครองเรา   เราก็ไม่เคารพอีก   จะเอาอย่างนั้นอย่างนี้  จะเอา
           ตามชอบใจ   มันก็วุ่นวายเดือดร้อน   คนโบราณเขาว่า   คบเด็กสร้างบ้านคบคนหัว
           ล้านสร้างเมือง  เขาว่าไว้อย่างนั้น ไม่รู้ว่ามันยุ่งอย่างไร เรื่องอย่างนี้ก็เป็นเรื่องสำ
           คัญอยู่  ที่เราควรจะได้เพาะให้เกิดขึ้นในสังคม คือเคารพบิดา เลี้ยงดูมารดาบิดา ถ้า
           ไม่เลี้ยงกายก็เลี้ยงใจ เลี้ยงใจสำคัญกว่าเลี้ยงกาย อย่างนี้แล้วก็อยู่กันด้วยความสุขสบาย
               อีกประการหนึ่งเขาสอนว่า  ให้เคารพผู้ใหญ่ในสกุล  พ่อแม่นี่ท่านไม่ได้อยู่กับเรา
           ตลอดไปดอก วันหนึ่งท่านจะต้องจากเราไป ตายไปจากโลกนี้ ที่นี้เมื่อพ่อแม่เราตายไป
           แล้ว เราก็ต้องอุปโหลกใครสักคนหนึ่ง ให้เป็นหัวหน้าครอบครัว เป็นหัวหน้าในสกุลของ
           เรา ที่เราจะถือเป็นธงเป็นผู้นำ แล้วก็รับฟังคำสอนคำเตือนของบุคคลนั้นต่อไป อันคนที่
           อยู่กันเป็นหมู่เป็นพวก ถ้าปราศจากผู้นำหมู่แล้วจะอยู่กันได้อย่างไร ปลาก็มีผู้นำฝูง นกก็
           มีผู้นำฝูง วัวควายก็มีผู้นำฝูง อะไรๆ มันก็มีหัวหน้าทั้งนั้น แม้มดตัวเล็กๆ ก็มีหัวหน้า ถ้า
           เราไปศึกษาดูแล้วก็จะเห็นว่ามดมันมีหัวหน้า ต้องดูนานๆ ดูตามที่มันคลานไปตามดิน จะ
           เห็นว่ามีตัวหนึ่งไปข้างหน้า ถ้าตัวนั้นเอียงไปทางขวาพวกลูกน้องก็ไปทางขวา ถ้าตัวนั้น
           ไปซ้ายมันก็ไปซ้าย คดไปตามหัวหน้า ถ้าตัวนั้นลงรูก็ลงรูกันเป็นแถวไปเลย นี้ให้เห็นว่า
           มันก็มีหัวหน้า  นกก็มีหัวหน้า คนป่าคนเยิงที่ไม่เจริญด้วยอารยะธรรม ก็ม่คนเป็นหัวหน้า 
           เขาเคารพบุคคลผู้เป็นหัวหน้า  เรื่องหัวหน้านี่สำคัญมาก ในตัวมนุษย์เราต้องมีหัว มือก็
           ต้องมีหัวแม่มือ เท้าก็มีหัวแม่เท้า ระหว่างแข้งขาก็มีหัวเข่า เรื่องหัวๆ สำคัญทั้งนั้น ถ้า
           หลุดไปสักหัวก็ไม่รอด  หัวเข่าหลุดเดินไม่ได้ หัวแม่มือไม่มี มี ๔ นิ้วก็ไม่ได้เรื่องอะไร 
           ต้องมีผู้นำ ขาดผู้นำแล้วก็ไม่ไหว เพราะฉะนั้น ในครอบครัวเราต้องมีผู้นำ ผู้นำคือคุณพ่อ
           คุณแม่เริ่มต้น เมื่อคุณพ่อคุณแม่ตายแล้วเราก็ต้องตั้งผู้นำขึ้นใหม่ ผู้นำของเราก็คือผู้ที่เป็น
           พี่ใหญ่ในครอบครัวของเรานั่นแหละ สมมติว่าคนให้ญเป็นผู้หญิง ก็ต้องให้เป็นผู้นำ เป็นผู้
           ชายก็ต้องให้เป็นผู้นำ
               เคยไปที่งานเขาปห่งหนึ่ง บิดาตายก่อนแล้ว เหลืออยู่แต่มารดา วันนั้นมารดาตาย 
           พอมารดาตายลูกก็มาประชุมพร้อมกัน   ลูกของแม่นั้นเป็นพระอยู่องค์หนึ่ง   พอมาประ
           ชุมพร้อมท่านก็บอกว่า    ต่อแต่นี้ไปขอให้พี่สาวชื่อนั้น   เป็นผู้นำในครอบครัวของเรา 
           เรื่องจัดการงานศพทำอะไรทุกอย่างต้องฟังเสียงคุณพี่  ทั้งๆ ที่ท่านเป็นพระ แต่ท่านให้
           เกียรติแก่พี่สาว   ให้พี่สาวเป็นใหญ่ในงานในการ  ความจริงถ้าท่านเป็นเสียเองก็ได้ 
           แต่ว่าไม่เหมาะ เพราะว่าไม่เคารพต่อพี่สาว ซึ่งเป็นพี่ใหญ่ ก็เลยตั้งให้พี่สาวเป็นใหญ่ใน
           ครอบครัวของเรา ทุกคนต้องฟังเสียงคุณพี่ ถ้าคุณพี่ว่าเอาก็ตอ้งเอา ไม่เอาก็ต้องไม่เอา
            จะทำอะไรก็ต้องฟังเสียงพี่ทั้งนั้น ในงานการเรียบร้อยหมดไม่มีการตุกติกตุ้งติ้งอะไรกัน
           เลย นี่เพราะว่าเรายกคนให้เป็นผู้นำ
               ในหมู่ชาติประเทศก็เหมือนกัน  ก็มีผู้นำ  ถ้าไม่มีผู้นำก็วุ่นวาย ผู้นำฝ่ายบริหารก็มี 
           ฝ่ายตุลาการก็มี ฝ่ายนิติบุญญัติก็มี ตามแบบประชาธิปไตย ใครมีหน้าที่อันใด ก็ตอ้งปล่อย
           ให้เขาทำหน้าที่นั้น ให้เรียบร้อยสมบูรณ์ อย่าไปขัดคอเขา เมื่อเราให้เขาเป็นแล้วก็ให้
           เขาเป็นให้เต็มที่  ถ้าไปขัดคอกันนอกกฎ ก็เรียกว่าไม่เคารพระเบียบแบบแผน ไม่ประ
           ท้วงแบบเอะอะเกรียวกราว ให้คนตกใจขัญหนีดีฝ่อ จึงจะเรียกว่ามีปัญญา ทำอะไรด้วย
           ปัญญามันไม่วุ่นวาย  แต่ถ้าทำอะไรด้วยอารมณ์แล้วก็วุ่นวาย สร้างความทุกข์ความเดือด
           ร้อน  เวลาเราเดินทางไปไหนๆ  เรามีคนนำเรียกว่าผู้นำทาง  ในหมู่อุบาสกก็มีผู้นำ
           เรียกว่าทายก เรียกที่ถูกว่า มรรคนายก แปลว่า ผู้นำทาง แต่เราเรียกให้ขาดไปเสีย 
           เรียกว่าทายก ทายกเขาแปลว่า ผู้ให้เท่านั้นเอง ควรจะเรียกว่ามรรคนายก เช่นว่าพัน
           เอกเสรี   นำเราสวดมนต์ไหว้พระเรียกว่าเป็นมรรคนายกของวัดชลประทานแล้ว  ไม่
           ต้องตั้งเป็น  คือเป็นด้วยการกระทำ  เมื่อทำหน้าที่ในการนำเขาไหว้พระสวดมนต์  ทำ
           บุญสุนทาน  ก็เรียกว่าเป็นมรรคนายก เมื่อมรรคนายกว่าอย่างใดเราก็ว่าตามกันไป แต่
           ถ้ามีเรื่องอะไรก็ปรึกษากันได้  แสดงความคิดความเห็น  ว่าจะเอาอย่างไร ก็ฟังเสียง
           ข้างมากเป็นเกณฑ์  อย่างนี้มันก็ไม่ยุ่ง ทีนี้บางทีเวลาประชุมกัน ตกลงกันแล้ว คนหนึ่งไม่
           เห็นด้วย ออกไปยืนพูดอยู่นอกสภา อย่างนี้ก็วุ่นวาย เมื่อพูดตกลงกันแล้วก็เป็นอันตกลงกัน
           ไปเลย ออกไปแล้วอย่าไปพูดอีก ให้มันวุ่นวาย เพราะเรายอมรับมตินั้นแล้ว เรื่องมันก็ไม่ยุ่ง
               ในหมู่พระเรานี่ก็ตอ้งมีผู้นำ  วัดหนึ่งก็มีสมภารองค์หนึ่ง มีผู้ช่วย แล้วก็ยังตั้งองค์อื่น
           ได้อีก องค์นั้นมีหน้าที่ดูแลข้าวของ ภัณฑาคาริกอะไรต่างๆ เป็นหน้าที่ๆ ไป ต่างคนต่างทำ
           หน้าที่แต่ตอ้งฟังเสียงสมภาร  ซึ่งเป็นหัวหน้า  ถ้าสมภารสั่งทำอะไรก็ทำตาม เรื่องมันก็
           เรียบร้อย ในชุมนุมชนใดคนไม่เคารพหัวหน้า เห็นหัวหน้าเป็นหัวตอ แล้วมันจะอยู่กันได้
           ไร เกิดความทุกข์ความเดือดร้อน เรื่องนี้สำคัญ ในครอบครัวเราควรจะอบรมไว้ คือ 
           อบรมให้เด็กรู้จักเคารพผู้อาวุโสในครอบครัว เช่นว่าลูกหลายคน ให้ถือว่าคนหัวปีว่าอะไร
           ต้องฟัง สอนใให้เขาฟังและปฏิบัติ ได้ทราบว่าครอบครัวชาวญี่ปุ่น เขาถือเรื่องนี้เคร่งครัด
            เวลาตักอาหารแจก แจกตามอาวุโส เขาถือตามหลักพุทธศาสนา ตามวินัยของพระ พระ
           เราแจกของต้องแจกตามอาวุโส สมภารต้องได้ก่อน แล้วก็รองเรียงพรรษาลงไป จนถึง
           คนสุดท้ายคือสามเณร  เหลือเณรก็ถึงเด็ก ตามลำดับอาวุโส เดินก็ต้องไปตามลำดับอาวุ
           โส  พระพรรษาแก่เดินหน้า  พรรษาอ่อนตามหลัง  เรื่องไม่ถืออาวุโสมีเรื่องเดียว คือ
           เรื่องไปส้วมนี่ถือไม่ได้   ใครไปก่อนต้องเข้าก่อน  ถ้าไปเรียงอาวุโสอยู่ตรงนั้นจะเกิด
           เรื่องกันใหญ่  อย่างนี้ไม่ถือ  นอกนั้นแล้วถือทั้งนั้น เขาวางระเบียบไว้ดี ในครอบครัวก็
           เหมือนกัน ควรจะถือลำดับอาวุโสไว้ เช่นในญี่ปุ่นเขาเล่าให้ฟังว่า ในครอบครัวหนึ่ง ตัก
           ข้าวเลี้ยงกันในครัว   แม่เป็นคนตัก  ตักให้พ่อก่อน  แล้วก็ตักให้แม่  แล้วให้ลูกคนหัวปี 
           เรียงลงไปตามลำดับ จนกระทั่งถึงคนสุดท้อง คนสุดท้องเขาเรียกว่า เจ้าข้าวตัง เพราะ
           ว่ามันถึงก้นหม้อได้กินข้าวตัง   การกระทำอย่างนั้นก็เป็นการฝึกให้เคารพอาวุโสนั่นเอง 
           เพราะฉะนั้นคนญี่ปุ่นนี่เขาเคารพกันนักหนา เคารพจักรพรรดิ์ว่าเป็นหัวหน้า เคารพต่อรัฐ
           บาล  ต่อกฏหมายบ้านเมืองอย่างเคร่งครัด  ญี่ปุ่นจึงสร้างชาติสร้างประเทศได้รวดเร็ว 
           เพราะความเคารพเชื่อฟังกันนั่นเอง   เดี๋ยวนี้เขารับอารยะธรรมใหม่มา   อาจจะวุ่น
           วายบ้างแต่ก็ไม่มาก เพราะเชื้อเดิมมันมากกว่า เชื้อเดิมมันรุนแรงกว่า เขาก็ยังเก่งอยู่ 
           ของเราก็ควรจะเป็นอย่างนั้น หัดตามลำดับอาวุโสไว้ เด็กจะได้เคราพรกันตามลำดับ
               สิ่งทั้งหลายมันตั้งต้นในครอบครัวทั้งนั้น  ไม่ว่าอะไร  เรื่องชาติ  เรื่องบ้านเมือง 
           เรื่องโลก มันมีมาในครอบครัวทั้งนั้น ถ้าเราเริ่มต้นอะไรไว้ในครอบครัวแล้ว มันก็กลาย
           เป็นเรื่องใหญ่ไปได้    ลูกของเราไปอยู่ที่ไหน    มันก็เอาระเบียบในครอบครัวไปใช้ 
           เคารพบูชากันเป็นนิสัย  อันนี้มันดี  คนงานคนการเราก็เหมือนกัน เราต้องตั้งหัวหน้าไว้ 
           คนนี้เป็นหัวหน้าในเรื่องครัว นี้หัวหน้ารับแขก คนนั้นหัวหน้าเฝ้ารถต้องรับผิดชอบ ตั้งไว้อ
           ย่างนั้น  ทุกคนต้องเคารพหัวหน้า เป็นเรื่องระเบียบธรรมะ เรียกว่าเคารพตามอาวุโส 
           เพราะฉะนั้น จึงวางหลักในครอบครัวไว้ว่า ให้เคารพผผู้ใหญ่ในสกุล ต้องมีผู้ใหญ่แล้วให้
           ดีต้องประชุมกันบ่อยๆ   คนที่เป็นสมาชิกในครอบครัวต้องประชุมกันบ่อย   วันนั้นไปประ
           ชุมบ้านนั้น วันนี้ไปประชุมบ้านนี้ ถ้ามีหลายคน สมมติว่า ๕ คนพี่น้อง เรานัดประชุมกัน วัน
           เสาร์อาทิตย์ไปประชุมกันเสียทีหนึ่ง ปรึกษาหารือกันในเรื่องการทำมาหากิน ในเรื่งอปัญ
           หา เรื่องนั้นเรื่องนี้ พบปะกันเสียบ้าง ความสามัคคีมันก็เกิดแล้วเวลาไปประชุมพาเด็กไป
           ด้วย เด็กให้เขาประชุมกันในหมู่เด็กไปเล่นกันสนุกตามประสาเด็ก ผู้ใหญ่ก็คุยกันตามประ
           สาผู้ใหญ่     รับประทานอาหารด้วยกัน    อย่างนี้ทำให้เกิดความสมานฉันท์    เกิด
           ความรักความสามัคคีในสกุลเดียวกัน อยู่กันด้วยความมั่นคงต่อไป มีปัญหาอะไรก็ปรึกษากัน
           คนไหนเป็นผู้ใหญ่ในที่ประชุมเราต้องเคารพต่อหัวหน้าเป็นอปริหานิยธรรม เรียกว่าธรรม
           เป็นที่เป็นไปเพื่อความเจริญถ่ายเดียวไม่เสื่อม  เพราะมีการประชุมกันบ่อยๆ คนเรานั่น
           อยู่คนเดียว   ความคิดความอ่านก็คับแคบ  แต่ถ้าได้ปรึกษาหารือกันแล้ว  ความคิดมันก็
           กว้างออกไป  มีเรื่องอะไรเอามาปรึกษากันมันหลายหัว ก็ช่วยกันคิดช่วยกันตรองช่วยกัน
           แก้ไขขจัดปัญหาเหล่านั้น  ก็เป็นเครื่องช่วยให้เกิดความเจริญก้าวหน้า จึงต้องมีการประ
           ชุมกันบ้างพบปะกันนานๆ ก็นัดพบกันเสียที่หนึ่งคุยกันแล้วก็ปรึกษาหารือในเรื่องการงาน อัน
           นี้เป็นเรื่องดี พี่ๆ น้องๆไม่เคยพบกัน มันห่างกันออกไป เพราะไม่ได้พบกันเลย แต่ถ้ามา
           พบกันบ่อยๆ  ก็เกิดความคุ้นเคยสนิทสนม พระพุทธเจ้าท่านจึงตรัสว่า วิสสาส ปรมาญาตี 
           ความคุ้นเคยนั่นแหละเป็นญาติอย่างยิ่ง แม้เราเป็นญาติโดยสืบสายโลหิต แต่ไม่คุ้นกันก็ไม่
           เป็นญาติ  ทีนี้มาพบปะกันก็เรียกว่าเป็นญาติอย่างยิ่ง จึงต้องเคารพกันตามลำดับพบปะกัน
           ปรึกษาหารือกัน  การอยู่กันก็จะเรียบร้อยไม่มีเรื่องอะไรเสียหาย อันนี้ประการหนึ่ง สำ
           หรับวันนี้ก็พูดกันเพียงนี้ก่อน วันหน้าก็ค่อยต่ออีกใหม่ จึงขอหยุดไว้แต่เพียงนี้

                         สุกรานิ  อสาธุนิ        อตฺตโม  อหิตานิ จ 
                         ยํ เว หิตญฺจ สาธุญฺ จ    ตํ เว ปรมทุกฺกรนฺติ

                     กรรมทั้งหลายที่ไม่ดี  และไม่เป็นประโยชน์แก่ตนทำได้ง่าย
                    กรรมใดแล เป็นประโยชน์ด้วยดีด้วย กรรมนั้นแลทำได้ยากยิ่ง

           ตุ๊รัน พิมพ์ไม่ได้ทาน  ๒๗ มีนาคม ๒๕๓๖  ๑๗.๕๐ น.OPT 1.50
!B„!@I$
Nn